Christus als Salvator Mundi

Jan Polack

Op Christus als Salvador Mundi van Jan Polack staat een jeugdige Christus afgebeeld met een aureool boven zijn hoofd. Met zijn rechterhand maakt hij een zegeningsgebaar. In zijn linkerhand houdt hij een doorzichtige wereldbol. Dit is een vast attribuut van de Salvador Mundi, oftewel de redder van de wereld. Het motief werd in 1500 door Oudhollandse schilders als Hans Memling en Rogier van der Weyden bedacht. Wie moest er gered worden?

  • Jan Polack, Christus als Salvator Mundi, 1500-1510, olie op paneel

De Salvador Mundi komt voort uit de Christelijke leer. Als gevolg van de zondeval van het eerste echtpaar Adam en Eva wordt ieder mens met zonde geboren. Dit is de erfzonde, die ook wel is op te vatten als menselijke imperfectie. Door zijn kruisdood redt Jezus de mensheid van de erfzonde.

In de schilder- en beeldhouwkunst wordt de Salvador Mundi steevast afgebeeld met een globe met daarop een kruis in zijn linkerhand, waarbij Hij een zegenend gebaar maakt met zijn rechterhand. Deze iconografie van Jezus is niet consequent. Christus wordt ook wel afgebeeld als koning of de zegenende. Daarnaast wordt Zijn gezicht afgebeeld op de doek van Sint Veronica, de zogenaamde ‘vera icon’, wat ‘waar beeld’ betekent.

Opvallend aan de Salvador Mundi van Jan Polack is de glazen globe. De kristallen bol symboliseert het hemelse Jeruzalem en is een teken van wereldheerschappij. Hierin schilderde Polack een weerspiegeling van een raam, met de raamspijlen als kruis. Dit spiegelbeeld huldigt Christus als licht van de wereld en Heiland.