Collectie Hofstede de Groot

In 1914 bepaalde de eminente kunsthistoricus en Rembrandt-kenner Cornelis Hofstede de Groot (1863-1930) dat een deel van zijn collectie zeventiende-eeuwse kunst na zijn dood aan de Gemeente Groningen zou worden geschonken. De 117 tekeningen en 26 schilderijen die na zijn overlijden in 1930 in het Groninger Museum werden ondergebracht betekenden een enorme aanwinst voor het museum.

  • Rembrandt van Rijn - Saskia in bed
  • Albert Cuyp - Gezicht op Kalkar met de Monterenberg in het verschiet
  • Ludolf de Jongh - Herberg met rustende jagers
  • Voorheen toegeschreven aan Carel Fabritius - Man met helm
  • Peter Paul Rubens - Aanbidding der Koningen
  • Michaël Sweerts - Jongenshoofdje

Onder de tekeningen bevonden zich een aantal belangrijke bladen van Rembrandt, zoals Saskia zittend in bed. Een belangrijk zwaartepunt in de collectie wordt gevormd door landschapstekeningen, onder andere van Albert Cuyp, Lambert Doomer, Jan van Goyen en Philips Koninck.

Waar de kwaliteit van de tekeningen gemiddeld zeer hoog is, riep een aantal schilderijen in de loop van de vorige eeuw steeds meer vragen op. Zo bleken enkele kleine portretschilderijen die door Hofstede de Groot aan Rembrandt en Frans Hals waren toegeschreven, niet door deze meesters te zijn gemaakt. Zij staan nu te boek als werken ‘uit de school van’ deze schilders, en een enkel schilderij blijkt zelfs een regelrechte vervalsing te zijn. Het laatste werk dat discussie over de toeschrijving had opgeroepen, is Man met helm, dat altijd is beschouwd als van Carel Fabritius. Dat blijkt het niet te zijn, maar het is wel een authentiek zeventiende-eeuws schilderij, van een onbekende meester.

Dat Hofstede de Groot zich af en toe vergiste in zijn oordeel was bijna onvermijdelijk, aangezien hij de eerste was die de Nederlandse schilderkunst van de zeventiende eeuw uitvoerig in kaart bracht. Hij heeft daarmee een zeer belangrijke bijdrage aan de kunstgeschiedenis geleverd, zowel nationaal als internationaal.

Tot zijn geslaagde aankopen op het gebied van schilderkunst horen onder meer Herberg met rustende jagers van Ludolf de Jong en het fraaie Jongenshoofdje van Michael Sweerts. Het absolute topstuk uit zijn collectie is De aanbidding der koningen van Peter Paul Rubens, dat in de afgelopen jaren werd geëxposeerd in onder meer het Rijksmuseum, het Prado in Madrid, de National Gallery in Londen en het Mauritshuis in Den Haag.