De zee

Paul Signac

Het meer, Opus 211 van Paul Signac bestaat uit duizenden kleurstippen. Critici noemden dit destijds ook wel ‘geschilderde confetti’. Signac raakte enthousiast over deze techniek door de schilder Georges Seurat, met wie hij bevriend raakte. Wat is het pointillisme en is dit ook elders te zien in het Groninger Museum?

  • Paul Signac, De zee. opus 211, 1890, Olieverf op linnen

De Parijse vrienden Signac en Seurat onderzochten ze hoe ze doormiddel van kleurstippen vormen konden maken. Ze gebruikten in hun schilderijen meestal complementaire kleuren naast elkaar. In tegenstelling tot het impressionisme staat het neo-impressionisme of pointillisme voor discipline en verfijning. Net als Seurat mengde Signac zijn kleuren alleen met wit. De zuivere kleuren werden in vele punten aangebracht en pas in het oog van de toeschouwer optisch gemengd tot een genuanceerd kleurenscala.

Het pointillisme, ook wel divisionisme genoemd, kreeg ook in Nederland navolging. Het Groninger Museum heeft een pointillistisch werk van Jan Toorop in de collectie. De stijl speelt ook een grote rol in het gebouw van het museum. Het Proustmotief, dat gebaseerd is op een werk van Signac, is op verschillende plekken in het Groninger Museum te zien.

In de laatste jaren van de negentiende eeuw produceerde Toorop slechts een paar schilderijen per jaar. Er zijn dus maar weinig werken van hem in de pointillistische stijl. 'Duin en zee' is opgebouwd uit horizontale banen, met de voor Toorop kenmerkende hoge horizon, gezien vanaf een laag standpunt; het strand is niet zichtbaar. De scheiding tussen het duin en de zee bevindt zich in het midden van het doek en het helm is er in decoratieve patronen op geschilderd. Enkele meeuwen, eentje vliegt op de voorgrond langs, verlevendigen het zeegezicht. De voornamelijk zachte gele, lila, blauwe en groene kleuren, waarbij het geel overheerst, zorgen voor een overweldigende zomerse sfeer. Toorop stopte met schilderen in kleine stippeltjes in 1900.

  • Jan Toorop, Duin en zee, 1899, Olieverf op doek/paneel

Het werk van Paul Signac is in Groningen erg bekend. Al zal men zich daar wellicht niet direct bewust van zijn. De ontwerper van het Groninger Museum, Allessandro Mendini, gebruikte namelijk een fragment van een van Signac’s schilderijen voor een groot deel van het exterieur en interieur van het gebouw. De ‘print’ die Mendini ontwikkelde is te zien op de buitenmuur van Coop Himmelb(l)au, de tegels in het toilet en op meubels in de collectie van het museum.

  • Alessandro Mendini, Poltrona di Proust (Stoel uit de collectie Bauhaus van Studio Alchimia: Louis Quinze fautieul. Beschilderd met een detail uit een schilderij van Signac), 1979