Een jongen van adel

Abraham van den Tempel

Voor de stadsmuren van Haarlem poseert een zelfverzekerde jonge knaap. In zijn rechterhand houdt hij een lange stok, die de sierlijke houding van zijn lichaam accentueert. Op de voorgrond staan twee even zo elegante honden. Het natuurgetrouwe landschap krijgt net zoveel aandacht als de geportretteerde figuur. Wat is er te zien?

  • Abraham van den Tempel, Portret van een jongen van adel, voor 1662, Olieverf op linnen

Wie goed kijkt ziet in de schaduw van het goed geklede jongetje een fontein. Achter hem staan nog eens twee honden. Op achtergrond is de stad van Haarlem te zien, te herkennen aan de Groote Kerk. Enkele boeren zijn aan het werk op het land rondom de stad. In de Gouden Eeuw was er veel onderlinge concurrentie tussen schilders. De adel liet zich graag afbeelden voor een natuurlijke achtergrond.

Ook aan deze jongen is te zien dat hij tot de rijkere klasse behoort. Het is James Scott, de bastaardzoon van de Engelse koning Charles II en zijn maîtresse Lucy Walter, die de koning in zijn ballingschap in Nederland gevolgd was. Zodoende werd Scott geboren in Rotterdam. De koning kreeg gedurende zijn leven geen wettelijke kinderen, omdat zijn vrouw meerdere miskramen had. Hij verwekte echter talloze bastaards. Charels II zou in het geheim met Scott’s moeder getrouwd zijn. Scott zou daardoor de wettige  troonopvolger zijn.

Charles II accepteerde Scott echter wel als zoon, maar niet als erfgenaam. Charles’ katholieke broer James II werd na zijn dood koning, tot groot ongenoegen van de protestantse Scott, die door het leven ging als de Duke of Monmouth. Toen hij een greep deed naar de troon werd hij in 1685 ter dood veroordeeld en opgesloten in de beruchte Tower of London. Er bestaat een verhaal waarin een ander stierf in plaats van de Duke of Monmouth en dat hij zijn dagen sleet aan het Franse hof als de man met het ijzeren masker.