'Grapes' van Ai Weiwei

Aangekocht met steun van het Mondriaan Fonds en De BankGiro Loterij

Nu te zien bij Capita Selecta in Mendini 1

Met genereuze steun van het Mondriaan Fonds en de BankGiro Loterij kon in 2012 de sculptuur Grapes van Ai Weiwei worden aangekocht. De Chinese kunstenaar Ai Weiwei (Beijing, 1957) is in de afgelopen jaren uitgegroeid tot een van de meest vooraanstaande en invloedrijke kunstenaars ter wereld. Tot zijn bekendste projecten behoren het ontwerp van het Olympisch Stadion van Beijing en de installatie Sunflower Seeds in de Tate Gallery in Londen (2010/2011), waarvoor hij honderd miljoen zonnebloempitjes van porselein liet maken door 1600 Chinese ambachtslieden.

Ai Weiwei manifesteert hij zich ook als sociaal activist en criticaster van de Chinese overheid. Zo distantieerde hij zich in de aanloop naar de Olympische Spelen (2008) van het stadion nadat hij merkte dat de Spelen China niet de verwachte openheid zouden brengen. Hij publiceerde ook een onderzoek naar de aardbeving in mei 2008 in Sichuan, waarbij veel slecht gebouwde schoolgebouwen waren ingestort en duizenden scholieren waren omgekomen. De Chinese autoriteiten probeerden dit zoveel mogelijk in de doofpot te stoppen. In de afgelopen jaren ondervond Ai Weiwei in toenemende mate tegenwerking en repressie vanuit de Chinese overheid. Zo zat hij in 2011 onder meer enkele maanden gevangen. Wereldwijd was er aandacht voor deze arrestatie en werd om zijn vrijlating gevraagd.

  • Ai Weiwei, Grapes, 2009, 27 krukjes uit de Qing-dynastie (1666-1912), collectie Groninger Museum, aangekocht met steun van het Mondriaan Fonds en dvan de BankGiro Loterij, foto Marten de Leeuw

Groninger Museum
Het Groninger Museum organiseerde in 2008 de eerste solotentoonstelling van Ai Weiwei in Nederland, als onderdeel van het grote project Go China! In 2005, tijdens de voorbereidingen voor Go China!, hadden de conservatoren Mark Wilson en Sue-an van der Zijpp voor het eerst Ai Weiwei in zijn atelier in Beijing bezocht. Op dat moment was hij al een van de meest uitgesproken en actieve hedendaagse kunstenaars in China, en werd besloten om zijn werk niet op te nemen in de groepstentoonstelling van jonge Chinese kunstenaars, maar om hem een aparte tentoonstelling te geven. Hierin werd uitsluitend zijn werk in porselein getoond, waaruit het Groninger Museum het zeventiendelige Water Melons aankocht.
In de afgelopen jaren is de rol van Ai Weiwei op het internationale toneel alleen maar gegroeid. De Britse Arts Review riep hem uit tot de meest invloedrijke figuur in de kunstwereld in 2011, omdat “zijn werk en woorden katalysatoren zijn geworden van internationale politieke debatten die elk land ter wereld aangaan: over vrijheid van meningsuiting, nationalisme, economische macht, de rol van internet, mensenrechten. Maar bovenal: “Ai’s werk […] draagt de opvatting uit dat de echte context van kunst niet gevormd wordt door ‘de markt’ of door ‘het instituut’ maar door wat er nu gebeurt, om ons heen, in de echte wereld.”

Grapes
Gezien het belang van Ai Weiwei, de enorme diversiteit van zijn oeuvre, en de band die het museum met hem heeft, wilde het Groninger Museum graag een tweede werk van hem verwerven. De nu aangekochte sculptuur Grapes vertegenwoordigt een ander belangrijk deel van zijn oeuvre, namelijk dat waarin hij werkt met antieke meubels.
Ai Weiweis waardering voor Chinees antiek begon in 1993, toen hij na een verblijf van twaalf jaar in New York weer terugkeerde naar zijn geboorteland. Hij verbaasde zich erover hoe gemakkelijk zijn landgenoten hun oude spullen weggooien. Op rommelmarkten kwam hij veel bijzondere oudheden tegen waar niemand meer belang aan hechtte. Vanaf dat moment begon hij elementen uit de Chinese cultuur op een creatieve, fantasievolle en provocerende manier tot nieuwe kunstwerken te transformeren. Zo liet hij sierlijke antieke tafels verzagen en op vernuftige wijze weer zo in elkaar zetten dat het leek of ze een eigen leven gingen leiden. Sommige tafels staan bijvoorbeeld met twee poten op de grond en met twee tegen de muur, alsof ze naar boven proberen te lopen.
Behalve kostbaar ogend antiek gebruikt Ai Weiwei ook traditionele Chinese meubels die eeuwenlang door mensen uit de lagere klassen werden gebruikt, zoals de krukjes die in Grapes zijn verwerkt. De krukjes zijn allemaal van hetzelfde type, maar elk heeft ook zijn eigen ‘verhaal’. Zonder dat er een spijker aan te pas is gekomen, zijn ze met dezelfde traditionele technieken aan elkaar verbonden als waarmee de krukjes ooit werden gemaakt. In die zin staat dit werk ook symbool voor de dynamiek van het moderne China: steeds meer individuen proberen los te komen van de van bovenaf opgelegde ‘harmonie’, maar hun bewegingsruimte is nog steeds heel beperkt.

Dadaïsme
Hoewel Ai in zijn werk in eerste instantie reflecteert op de Chinese cultuur, doet hij dat met technieken en strategieën die hij aan de Westerse moderne kunst heeft ontleend. In de jaren dat hij in New York woonde (1981-1993) heeft Ai tal van invloeden op dit gebied ondergaan. Tot de belangrijkste hiervan horen het werk van Marcel Duchamp, maar ook van conceptuele kunst, minimal art en pop art. In alle gevallen gaat het om stromingen waarbij kunst niet zozeer een expressie is van het innerlijk van de kunstenaar, maar waarbij de context waarin kunst gemaakt en gepresenteerd wordt van essentieel belang is. Kunst die bestaande verhoudingen en opvattingen over kunst en maatschappij soms letterlijk op zijn kop zet. Naast tal van meer of minder specifieke betekenissen die men in Grapes zou kunnen lezen, is er ook een aardige parallel te trekken met één van de vroegste readymades van Marcel Duchamp. Deze plaatste in 1913 een fietswiel op een krukje. Ai plaatst een wervelende cirkel van krukjes bovenop één krukje, in een speels, dadaïstisch gebaar. In de zomer van 2013 gaat het Groninger Museum een nieuw tentoonstellingsproject met Ai Weiwei doen.