Heilige Hiëronymus

Lucas van Gassel

De Nederlandse schilder Lucas van Gassel beeldt Heilige Hiëronymus af als boetvaardige eenling met half ontbloot bovenlichaam. Hiëronymus is één van de vier kerkvaders. Hij is als zodanig te herkennen door twee beeldelementen: de Bijbel, die hij in het Latijn vertaalt, en de leeuw die aan zijn voeten ligt. Volgens de legende verloste hij de leeuw van een doorn in zijn poot.

Op dit schilderij knielt hij voor een beeld van Jezus aan het kruis. In de beeltenis door Van Gassel houdt Hiëronymus een steen in zijn linkerhand. De steen dient voor zelfkastijding. Het afbeelden van heiligen als berouwvolle kluizenaar is een traditie die ontstaan is in Florence en die erg populair was in de Zuidelijke Nederlanden. Welk beeldelement is nog meer als typisch Nederlands te beschouwen?

  • Lucas van Gassel, Heilige Hieronymus, 1550, Olieverf op linnen

Traditie van de lage landen
In de vijftiende en zestiende eeuw behoorde het hedendaags Vlaanderen bij de Nederlanden. Zuid Nederland was in de vijftiende eeuw naast Italië het grootste centrum van de Europese kunst. In het cultureel welvarende Vlaanderen werd de olieverf uitgevonden.

Dit was een belangrijke ontwikkeling voor de kunst. Vóór de uitvinding van olieverf gebruikten kunstenaars tempera, een zeer sneldrogende verf, waardoor een compositie snel opgebouwd moest worden. Door te werken met olieverf waren de Vlaamse schilders in staat om een schilderij langzaam op te bouwen en gedetailleerder te werken. Dit oog voor detail werd typisch voor kunstenaars van de Zuid-Nederlandse School.

Lucas van Gassel schildert de heilige Hiëronymus voor een weids uitgestrekt landschap. Het landschap bevat tal van details. Er gebeurt op de achtergrond erg veel. Van Gassel werkte een compleet dorp uit met daarin een aantal dorpslieden te paard. De rotsen op de voorgrond verwijzen naar de woorden van de heilige, die de stad verliet om boete te doen. ‘Waar ik een scherpe rotspartij zag, daar knielde ik neer om te bidden.’ Het landschap is in dit schilderij een demonstratie van de goddelijke schepping. Het verbeeldt het aardse bestaan. De mannen die de berg beklimmen op de achtergrond kunnen worden uitgelegd als een representatie van de moeizame weg naar God.

Een rijke achtergrond als deze is een voorbeeld van de Zuid Nederlandse traditie na de uitvinding van olieverf. De Vlaamse schilder die het meest bekend is geworden door zijn gedetailleerde composities is Jan van Eyck.

  • Jan van Eyck, De Maagd van kanselier Rolin, 1434/1435, Collectie Louvre Parijs