Een terugblik op vijfentwintig jaar VVGM

De notulen en jaarverslagen van de VVGM bieden niet alleen een blik in de keuken van de VVGM, maar zijn ook een weerslag van maatschappelijke ontwikkelingen.
De verwelkoming van leden tijdens de eerste ledenvergadering is daar een voorbeeld van.
Op 14 september 1978 kon de voorzitter Prof. Dr. J.H.P. Jonxis tijdens de eerste ledenvergadering van de VVGM 70 leden 'al dan niet met echtgenote' verwelkomen.
De Vereniging van Vrienden van het Groninger Museum begon met een bescheiden aantal leden, die voornamelijk al actief waren als begunstigers in de Stichting Museum van Oudheden voor de Provincie en de Stad Groningen. Officieel werd de VVGM opgericht bij akte van 15 juli 1978. Deze akte werd verleden voor notaris Mr K.R. Dijkhuizen, die tevens 17 jaar lang secretaris van de VVGM was. Aanleiding voor de oprichting was de opening van het nieuwe museum, maar belangrijker was de constatering dat begunstigers en museum uit elkaar waren gegroeid. Met behulp van de nieuw in het leven te roepen Vereniging wilde men de band tussen museum en begunstigers c.q. vrienden nader aanhalen.
Uit het verslag van de eerste ledenvergadering blijkt dat sommige leden zich zorgen maakten over de oververtegenwoordiging van Stadjers in het bestuur. Er werd een voorstel gedaan om in de Statuten een verdeelsleutel vast te leggen tussen het aantal bestuursleden uit de stad Groningen (en nabije omgeving) en de regio. Ook de aloude strijd tussen Stad en Ommelanden is dus niet aan de VVGM voorbijgegaan. Overigens: het voorstel werd niet aangenomen.

In de doelstellingen van de vereniging is in de loop der jaren weinig veranderd.
Artikel 2 van de oprichtingsakte geeft het voornaamste doel weer: De vereniging stelt zich ten doel bij te dragen tot de instandhouding van het Groninger Museum voor Stad en Lande en tot optimaal functioneren van dit museum ten dienste van de gemeenschap. Tevens werd in de akte vastgelegd hoe men dit doel zou kunnen bereiken. B.v. door kunstvoorwerpen aan te schaffen voor het museum; door vergaderingen, lezingen en excursies te organiseren en door het bezoek aan het museum en haar tentoonstellingen te stimuleren. Het eerste geschenk aan  het museum was echter geen kunstvoorwerp, maar een elektrische klok die een plaatsje kreeg in de hal van het nieuwe museum. Het eerste door de VVGM aangeschafte werk voor de collectie van het museum was een kalender voor het schrikkeljaar 1944 ontworpen en gedrukt door Hendrik Nicolaas Werkman.

In 1982 sloot de VVGM zich aan bij de in dat jaar opgerichte Nederlandse Federatie van Vrienden van Musea, waarbij net als de VVGM, al 125 vriendenverenigingen zich vrijwel direct na de oprichting aansloten.

Dankzij een genereuze gift van 25 miljoen gulden van de Gasunie (t.g.v. haar 25-jarig bestaan in 1987) en de gemeentelijke aanvulling van 5 miljoen gulden kwam de realisatie van een modern museum in zicht. Niet de bouw van het museum maar vooral de plaats was onderwerp van felle discussie, hoewel verschillende mensen ook het gewaagde ontwerp ter discussie stelden. De door museumdirecteur Frans Haks beoogde plaats in het Verbindingskanaal was verschillende leden een doorn in het oog. Uiteindelijk bleek het nieuwe gebouw op de prominente lokatie tot een geweldige vlucht in de bezoekersaantallen te leiden. De VVGM bood ter gelegenheid van de opening van het nieuwe museum een beeld in de vorm van het museum aan. Het beeld (een ontwerp van Mendini) dient tevens als wegwijzer voor het museum en neemt een opvallende plaats op de Museumbrug in.

Onder andere vanwege slepende interne conflicten tussen directie en staf en een slechte communicatie tussen directie en VVGM bestond er enige jaren een gespannen relatie tussen VVGM en de museumdirectie. Hoewel het bestuur van de VVGM zich niet met de interne aangelegenheden van het museum wilde bemoeien, werd er uiteindelijk toch aandacht aan besteed. In het jaarverslag van 1991 en het bulletin van december 1991 spreekt het bestuur haar zorg en kritiek uit op de interne gang van zaken bij het museum. Het artikel van het bestuur eindigt echter met de nuchtere constatering dat men ‘niet uit het oog moet verliezen dat het museum langer zal bestaan dan de nu bij het conflict betrokken partijen’.

Thans wordt er op een zeer positieve manier samengewerkt tussen museum en VVGM. Dit leidde er onder andere toe dat het afgelopen jaar de bruiklenen van de VVGM in eigendom zijn overgedragen aan het Groninger Museum.

Ledental
Uiteraard werd er ook in de beginjaren voortdurend naar een hoger ledental gestreefd. Dat blijkt onder andere uit de oproep aan het eind van het Jaarverslag van 1982 die luidt: ‘Werf leden’, een tekst die ook jarenlang elk nummer van het Bulletin zou sieren. Het ledental groeide gestaag van 1325 in 1980 tot ruim 2100 in 2003, waarmee de VVGM tot één van de grotere vriendenverenigingen behoort. De vereniging heeft zich dus een steeds breder draagvlak weten te verwerven; een doelstelling die voor het eerst in het jaarverslag van 1995 expliciet werd verwoord: ‘Het is beter veel Vrienden te hebben die maatschappelijk een signaal geven het museum een goed hart toe te dragen met een kleine bijdrage, dan op gunsten op smalle basis van een paar weldoeners te zijn aangewezen.’

Bulletin: inhoud en vorm
Al snel na de oprichting werd een bulletin in het leven geroepen om de leden van de VVGM te informeren over allerlei zaken die het Museum betroffen, maar die tevens interessante artikelen bevatte over aankopen van de Vrienden, tentoonstellingen en andere meer algemene artikelen over kunst en cultuur. Vanaf 1979 verschenen telkens zo’n 3 a 4 bulletins per jaar. De redactie bestond uit mevrouw S. Gruber-Heynemann, Prof.dr. J.H.P. Jonxis en (toen nog) Drs Jos.M.M. Hermans. Deze laatste is nog steeds zeer nauw betrokken bij de redactie van onze artikelen in het Museummagazine. Veertien jaar lang (van 1986 tot 2000) was ook drs.. L. van der Laan naast Jos M.M. Hermans redacteur van het bulletin. Dr. C.P.J. van der Ploeg heeft lange tijd de eindredactie voor zijn rekening genomen. Ook dr. C.A.A. Linssen en mw. dr. C.G. Santing hebben als redactielid belangrijke bijdragen aan het bulletin geleverd. Regelmatig verschenen themanummers, zoals Plaatjes uit de provincie, en: Voortdurende vriendschap (schenkingen en legaten aan het museum). Ook namen conservatoren, zoals Prof. Dr. C.J. A. Jörg en Drs. L. Ast-Boiten, en deskundigen als Prof. Dr. H.W.van Os regelmatig een artikel voor hun rekening.
In 2001 werd besloten geen zelfstandig bulletin meer uit te geven. Het bulletin werd vanwege de hoge kosten en de arbeidsintensieve produktie opgeheven. In het gratis verkrijgbare Groninger Museummagazine worden sindsdien een aantal pagina’s gereserveerd voor de VVGM.

Vormgeving
Niet alleen was de inhoud van het bulletin zeer lezenswaardig en divers, maar ook de vormgeving was zeer professioneel. In de beginjaren besteedde mevrouw S. Gruber-Heynemann (die tevens vanaf de oprichting bestuurslid en aanvankelijk ook secretaris was) veel aandacht aan de vormgeving van het bulletin. Tevens ontwierp zij de folder, het logo, briefhoofd en briefpapier en de lidmaatschapskaart van de VVGM. Deze taak werd in 1983 overgenomen door Alje Olthof (ook actief als bestuurslid) die onder andere roem vergaard had met zijn prachtige boekomslagen. Hij ontwierp tevens een lidmaatschapsbewijs. Koos Staal nam vanaf 1986 (nr. 20) de vormgeving voor zijn rekening. In plaats van een eigen vriendenlogo werd nu het logo van het Museum op de voorzijde geplaatst en tevens verandert de opmaak van een strakke 2-koloms naar een wat speelsere opmaak. Onder de hoede van Koos Staal verschijnt tevens het eerste vierkleurenbulletin in 1995 (nr. 42)
Tenslotte werden de nummers 45 tot en met het laatst verschenen zelfstandige bulletin (nr. 53, december 2001) door Erica Eijklaar vormgegeven. Zij was ook verantwoordelijk voor het prachtige vijftigste (jubileum)bulletin, dat in mei 1998 werd uitgegeven.

door Jos. M.M. Hermans / Ina Bos
(Dit artikel is verschenen in het Museummagazine van het Groninger Museum, jaargang 16 nr.4.)