Landschap met figuren, op bezoek

Johan Dijkstra

Normal 0 21 false false false NL X-NONE X-NONE

Twee dames in zwart gekleed met tussen hen in een kind in het rood, lopen op een landweg. Ze zijn op de rug afgebeeld en trekken de kijker als het ware mee in het beeld. Op Landschap met figuren, op bezoek van Johan Dijkstra is de typerende hoge horizon te zien, waardoor de uitgestrektheid van het landschap wordt benadrukt. Het schilderij lijkt vluchtig in wasverf te zijn geschetst.  Hieronder is te lezen hoe spontaan deze afbeelding is.

  • Johan Dijkstra (1896-1978), Landschap met figuren, 1925, Was/olieverf op karton

Schetsen en tekeningen
De schetsmatige schilderstijl in Landschap met figuren doet vermoeden dat het spontaan tot stand is gekomen, maar niets is minder waar. Op de voorstudie loopt het meisje nog rechts van beide zwartgeklede dames, en is zij een stuk groter dan in het uiteindelijke schilderij.

“Studies moeten altijd zo volledig mogelijk zijn, het zij geschilderd of getekend”, zo schreef de oudere Otto Eerelman aan Dijkstra, zijn ontdekking. “Schetsen kunnen met oppervlakkige aanduiding volstaan. De meeste schilders maken tekeningen zo nauwkeurig mogelijk als vorm en de geschilderde studies alleen voor kleur, zonder op vorm te letten en naar die beide gegeven later het schilderij. Dat is geloof ik wel de weg.”

  • Johan Dijkstra (1896-1978), Voorstudie voor ‘Landschap met figuren’, ca. 1925, Krijt, kleurpotlood op papier, Collectie Groninger Museum, schenking H. van Teerns

Johan Dijkstra werd in 1861 geboren in Groningen, waar hij na zijn middelbare schooltijd een opleiding volgde aan de Academie Minerva. Toen hij nog op de academie zat, was hij betrokken bij de oprichting van De Ploeg. In het schooljaar van 1919 – 1920 studeerde hij aan de Rijksacademie in Amsterdam. Daarna keerde hij terug naar zijn geboortestad, waar hij de rest van zijn leven zou blijven wonen en werken.

In 1926 begon Dijkstra te werken als leraar bij een tekenvereniging van Groninger studenten. Daarnaast maakte hij zijn schilderijen en enkele beeldhouwwerken. Ook maakte hij decorontwerpen bij geënsceneerde muziekuitvoeringen, georganiseerd door de componist Daniël Ruyneman. Dijkstra’s eerste artistieke voorbeeld was Vincent van Gogh. Nadat Dijkstra zich na zijn academietijd weer in Groningen vestigde trok hij er veel op uit. Hij zwierf regelmatig door het Groninger platteland, waar veel familie van zijn vrouw woonde. Het landschap dan ook is een van zijn favoriete onderwerpen.

  • Johan Dijkstra (1896-1978), Kerkje te Oostum, 1922, Olieverf op doek, Bruikleen Stichting De Ploeg

Typerende toets
Begin jaren twintig begon Dijkstra met kleur en licht te experimenteren en vond hij het impressionisme. De invloed van Vincent van Gogh is goed terug te zien in Kerkje te Oostum. Dijkstra gebruikt hier dezelfde typerende toets: de compositie is opgebouwd uit kleine strepen in complementaire kleuren naast elkaar. Voormalig directeur van het Groninger Museum Jos de Gruyter vatte het werk van Dijkstra tussen 1921 en 1924 als volgt samen: ‘Men krijgt zelfs merkwaardigerwijs de indruk, dat hij onwillekeurig de verschillende fasen van Van Gogh’s ontwikkeling in dezelfde tijd doorloopt’.

Johan Dijkstra schilderde het Kerkje te Oostum  in 1922, in de paars-oranje kleurencombinatie, tijdens  de hoogtijdagen van het Gronings expressionisme. Het hoog oprijzende Romaanse kerkje staat op een karakteristieke wierde, even ten noorden van de stad Groningen. Het was een van de beroemdste plekjes voor een uitstapje of bijzondere gelegenheid. Dit kerkje speelt niet voor niets een rol in de schilderkunst van De Ploeg.