Cuba. Kunst en geschiedenis van 1868 tot heden

Cuba! Kunst en geschiedenis van 1868 tot heden
17 mei tot en met 20 september 2009

Het Groninger Museum presenteert van 17 mei tot en met 20 september 2009 een grote overzichtstentoonstelling over de ontwikkeling in de kunst en de geschiedenis van Cuba van 1868 tot heden. Van de ruim honderd kunstenaars, waaronder Marcelo Pogolotti, Wifredo Lam, Alberto Korda en Carlos Garaicoa worden werken getoond.
Vele schilderijen, foto’s, installaties, video en grafiek geven een beeld van de Cubaanse cultuur. Deze grote tentoonstelling is de eerste na Amerika die in Europa 140 jaar Cubaanse kunst en geschiedenis presenteert.


Vanaf 1868 - het begin van de strijd voor onafhankelijkheid - tot heden is de kunst van Cuba sterk politiek gekleurd en beïnvloed door propaganda. De kunstenaars kunnen niet voorbijgaan aan de tegenstellingen tussen de rijke industriëlen (suikerplantages) en de arme plattelandsbevolking; de onafhankelijkheidsoorlogen, de periodes van onderdrukking door wrede dictators (1913-1959), de Amerikaanse inmenging en uiteindelijk de Revolutie in 1959. De Cubaanse kunstenaars proberen een eigen Cubaanse identiteit te vinden. Cuba is een eiland, omringd door de zee, die zowel afsluit als openingen biedt naar andere landen. Van oudsher is Cuba een smeltkroes van diverse culturen: inheemse Indiaanse bevolking, Spaanse kolonisten, Amerikaanse industriëlen en maffia, negerslaven en bevolkingsgroepen van de Cariben. Elke groep brengt een eigen godsdienst en eigen rituelen met zich mee. Elke groep heeft eigen culturele uitingen: Spaanse barok, Amerikaans fotorealisme, carnavaleske maskers en voodoo rituelen, om enkele voorbeelden te noemen.

Rond 1930 verblijven belangrijke Cubaanse kunstenaars in Europa om daar de stijlen van de Europese avant-garde stromingen te leren kennen. Een eigen Cubaanse identiteit vinden zij na terugkeer in de vermenging van deze stijlen met een Afro-Cubaanse basis. Marcelo Pogolotti vermengt kubisme en futurisme met de sociale thematiek van onderdrukking en armoede in Cuba. Wifredo Lam brengt het surrealisme, met religieuze symboliek van Afro-Cubaanse oorsprong. Bij Mario Carreño is een combinatie van Italiaanse renaissance en Mexicaanse eigentijdse wandschilderkunst te zien. Kunstenaars als Amelia Peláez en René Portocarrero creëren een barokke stijl gebaseerd op interieur- en architectuurdecoraties van villa’s en de stad Havana. De fotografie laat de tegenstellingen tussen rijk en arm op allerlei manieren zien. Joaquín Blez had een glamour studio voor de rijken. De Amerikaan Walker Evans fotografeerde in 1933 de bittere ellende. In de jaren vijftig fotografeerde Constantino Arias zowel het toeristische nachtleven in Havana als de Afro-Cubaanse clubs. Na de Revolutie werden fotografen als Korda en Corrales ingezet voor de propaganda van het communistisch regime. Ook posters waren daarvoor belangrijk. De eerste politieke poster van de Cubaanse Revolutie werd ontworpen door grafisch ontwerper Eladio Rivadulla Martínez. Hij gebruikte als basis een foto van Fidel Castro die was genomen tijdens een interview van New York Times-journalist Herbert Matthews met de Cubaanse guerrillaleider in de bergen van de Siera Maestra, begin 1957. Dit resulteerde in Cuba in een (dringende) behoefte om door middel van posters, sociale, economische, ideologische en culturele programma’s bekend te maken. De meeste posters van hoge kwaliteit werden tussen de jaren 1965-1975 gemaakt. Deze periode wordt daarom ook gezien als de gouden eeuw van de Cubaanse posterkunst. Kunstenaars uit die tijd waren onder anderen Antonio Fernández Reboiro en Olivio Martínez.

In de jaren na de Revolutie reflecteren de kunstenaars op de economische boycot van de Verenigde Staten, de blokkade en armoede. Na het wegvallen van de financiële steun van de Sovjet-Unie in het begin van de jaren negentig zoeken zij in installaties en video’s naar een nieuwe identiteit, waarbij zij hun eigen geschiedenis opnieuw onderzoeken. Kunstenaars als Los Carpinteros, Kcho, Tonel en Garaicoa trekken wereldwijd de aandacht met hun installaties. Cuba Colectiva Muurschildering, 1967

Een heel belangrijk kunstwerk uit Cuba is de wandschildering van 55 vierkante meter is gemaakt door honderd kunstenaars uit verschillende landen in juli 1967. Een brede keuze van werken afkomstig van de 23ste Salon van mei werd tentoongesteld in een volksbuurt in Havana, zodat de bewoners daar een ruime selectie van Europese cultuur van internationale allure konden bewonderen. In de nacht van 17 juli maakten bijna honderd schilders, beeldhouwers en schrijvers uit Europa en Latijns Amerika - zowel gevestigde namen als onbekende kunstenaars - samen een muurschildering op doek, op initiatief van Wifredo Lam. Het project wordt beschouwd als een viering van de Revolutie én van de broederschap van Europeanen, Latijns Amerikanen en Cubanen. Het centrum van de spiraal werd ingevuld door de initiatiefnemer, Wifredo Lam. De beroemde muurschildering is in 2004 gerestaureerd voor een tentoonstelling in het Museo Nacional de Bellas Artes in Havana en nu na 1968 (Parijs) weer voor het eerst in Europa te zien. Het Groninger Museum toont nu voor het eerst in Europa deze expositie met ruim 300 Cubaanse kunstwerken en de geschiedenis van Cuba.

Cuba is actueel. De geschiedenis van de Cubaanse kunst wordt belicht op het moment dat de relatie van Cuba met het westen op een keerpunt staat.

Samenwerking
De tentoonstelling werd georganiseerd door het Museum of Fine Arts te Montreal in samenwerking met het Museo Nacional de Bellas Artes te Havana en de Fototeca de Cuba, Havana. Met dank aan alle instellingen die hebben meegewerkt aan deze unieke expositie. Dank aan alle bruikleengevers waaronder het Museum of Modern Art te New York.

Conservatoren:
Nathalie Bondil, directeur van het Montreal Museum of Fine Arts (MMFA) is de conservator van de tentoonstelling, in samenwerking met Moraima Clavijo Colom, directeur van het Museo Nacional de Bellas Artes (MNBA) en Lourdes Socarras, directeur van de Fototeca de Cuba. Het team van conservatoren bestaat uit Rufino del Valle Valdés curator, Fototeca de Cuba, Iliana Cepero Amador, onafhankelijk conservator, Stéphane Aquin, curator of contemporary art, MMFA en het team van conservatoren van het MNBA.

Publicatie:
Speciaal voor deze tentoonstelling verschijnt de uitgebreide, rijk geïllustreerde catalogus Cuba! Kunst en geschiedenis van 1868 tot heden, Nederlandse versie is uitgegeven door NAi Publishers in samenwerking met Prestel, de uitgever voor de Engelse versie.

Redactie: Nathalie Bondil, directeur van het Montreal Museum of Fine Arts.
Auteurs: Nathalie Bondil, Ernesto Cardet Villegas, Roberto Cobas Amate, Gerardo Mosquera, Jeff L. Rosenheim e.a.
Vormgeving: Susan Marsh. ISBN: 978-90-5662-688-4.
Prijs: € 45, - Gebonden en geïllustreerd, 424 pagina’s, 24 x 28 cm.
Deze catalogus zat in de top 10 van beste kunstboeken in 2008, van de ‘American Library Association’.

Sponsoring
De tentoonstelling is mogelijk gemaakt door Stichting Fonds Kunst en Economie, een initiatief van VNO-NCW Noord. Dit project wordt medegefinancierd door de Europese Gemeenschap en het Samenwerkingsverband Noord- Nederland, EZ/Kompas.

Noot aan de redactie:
Productie van de tentoonstelling in het Groninger Museum: Stijn ten Hoeve
Vormgeving tentoonstelling in het Groninger Museum: Mark Wilson

Voor meer informatie: Josee Selbach, jselbach@groningermuseum.nl, Evelien Bijlefeld, ebijlefeld@groningermuseum.nl, 050-3666555, www.groningermuseum.nl.

Openingstijden:
di. t/m zo. en op feestdagen van 10.00-17.00 uur.
Op vrijdag tot 22.00 uur.
Gesloten op maandag, 25 december en 1 januari.