De kring rond Kirchner. Expressionismus aus den Bergen 2

7 september 2007

DE KRING ROND KIRCHNER
EXPRESSIONISMUS AUS DEN BERGEN
Ernst Ludwig Kirchner, Jan Wiegers, Albert Müller, Hermann Scherer, Philipp Bauknecht, Paul Camenisch


Van 15 september 2007 tot 13 januari 2008 is in het Groninger Museum de tentoonstelling De kring rond Kirchner - Expressionismus aus den Bergen te zien. Deze omvangrijke expositie concentreert zich op de kunstenaars die in de omgeving van Davos gedurende de periode 1920-1926 nauwe contacten onderhielden met Ernst Ludwig Kirchner.

In de tentoonstelling De kring rond Kirchner - Expressionismus aus den Bergen wordt voor het eerst het werk samengebracht van Kirchner en de jonge kunstenaars die in de periode 1920-1926 putten uit zijn verworvenheden: Wiegers, Müller, Scherer, Camenisch en Bauknecht. Aan de hand van schilderijen, tekeningen, grafiek en houtsculpturen wordt uiteengezet hoe in de omgeving van Davos een expressionistische mentaliteit kon ontstaan, die weliswaar is terug te voeren op het werk van Kirchner, maar tegelijkertijd sterke, aan de lokale omgeving en situatie ontleende karakteristieken, kende. Het heftige, gezamenlijk beleden expressionisme dat gedurende die periode in Zwitserland opbloeide kende geheel eigen karakteristieken, manifesteerde zich in bijna alle beeldende disciplines, maar kende een korte spanningsboog. Dit laatste is vooral toe te schrijven aan de vroege dood van achtereenvolgens Scherer (1926) en Müller (1927).

Wiegers, die in de periode 1920-1921 en in 1925 nabij Davos verbleef, sloeg vanaf 1927 voorzichtig andere wegen in. Als wegbereider van de moderne kunst in Groningen had hij daarvoor zijn sporen ruimschoots verdiend. Hij was het die geïnspireerd door zijn contacten met Kirchner totaal nieuwe uitdrukkingsmogelijkheden introduceerde in het noorden van Nederland. Dat resulteerde binnen kunstenaarsvereniging De Ploeg tot een geheel eigen variant van het Duits en Zwitsers expressionisme – met als belangrijkste vertegenwoordigers Jan Wiegers, Jan Altink, Hendrik Werkman en Johan Dijkstra.

De tentoonstelling De kring rond Kichner - Expressionismus aus den Bergen verbindt niet alleen het expressionisme van De Ploeg met dat van Kirchner en Zwitserse kunstenaars, het laat bovendien zien hoe gedeelde opvattingen en werkwijzen zich konden vertalen in expressieve schilderijen, werken op papier en sculpturen die alle de uitdrukking zijn van persoonlijke sentimenten. Op deze wijze schetst de tentoonstelling een beeld van een vitaal expressionisme met eigen karakteristieken.

Onderzoek Het oriënterend onderzoek dat de laatste jaren in het Groninger Museum werd uitgevoerd naar het Noord-Europees expressionisme maakte duidelijk dat er na de Eerste Wereldoorlog sprake was van een ‘zweite expressionistische Welle’, die oorspronkelijker en rijker was dan tot nog toe werd gedacht. Ook maakte het duidelijk dat het expressionisme in Groningen een minder geïsoleerde positie innam, onderdeel uitmaakte van een bredere expressionistische stroming en vooral duidelijke verwantschap had met het expressionisme in Zwitserland.

De stilistische overeenkomsten in de schilderijen van Kirchner, Wiegers, Scherer en Müller zijn deels toe te schrijven aan de bijzondere schildertechniek die Kirchner had ontwikkeld en die gebaseerd was op het gebruik van een bijenwas-benzinemedium. De zogenaamde wasverf die aldus verkregen werd, liet zich vlot uitstrijken, droogde snel en gaf het kenmerkende matglanzend effect aan de verfoppervlakken. In samenwerking met het Instituut Collectie Nederland heeft het Groninger Museum de laatste jaren uitgebreid onderzoek uitgevoerd naar deze uitzonderlijke techniek. De resultaten daarvan verschijnen in een uitgebreide publicatie die op de dag van de opening van de tentoonstelling De kring rond Kirchner zal worden gepresenteerd.

Samenwerking
De tentoonstelling is een initiatief van het Groninger Museum en wordt georganiseerd in nauwe samenwerking met het Kunstmuseum Bern en het Bündner Kunstmuseum Chur, respectievelijk eerste en laatste station van de expositie.

Boek
Bij de tentoonstelling verschijnt een rijk geïllustreerd boek. Nederlandse museumuitgave ISBN 978-90-71691-63-8 . Verschenen bij uitgeverij Scheidegger & Spiess AG, 8001 Zürich www.scheidegger-spiess.ch. U kunt dit boek ook bestellen bij de Groninger Museum winkel

Opening Het Groninger Museum organiseert op 22 september 2007 van 10.00 – 19.00 uur een speciale open dag met veel activiteiten ter gelegenheid van twee nieuwe tentoonstellingen: P. Struycken. Het digitale paradijs en De kring rond Kirchner. Expressionismus aus den Bergen. Er zijn lezingen en workshops in het kinderatelier, er is muziek en een film. Bijzonder is de excursie naar de Ossenmarkt waar Peter Struycken een lichtwerk maakte. Alle activiteiten zijn op deze dag gratis. Voor meer informatie bezoek de website www.groningermuseum.nl.

De tentoonstelling De kring rond Kirchner. Expressionismus aus den Bergen is op drie locaties te zien:
• Kunstmuseum Bern, 27 april – 19 augustus 2007
• Groninger Museum Groningen, 15 september 2007- 13 januari 2008
• Bündner kunstmuseum Chur, 16 februari – 25 mei 2008

Noot aan de redactie
Conservator: Han Steenbruggen
Vormgeving tentoonstelling: Mark Wilson

Voor meer informatie:
Groninger Museum, Josee Selbach 050-3666555, jselbach@groningermuseum.nl
www.groningermuseum.nl