Portret van Johan van Zweden

Jan Altink

Jan Altink, die dit portret schilderde, en Jan Wiegers waren grote voorbeelden voor de geportretteerde Johan van Zweden. In het schilderij door Altink vallen de grote kleurvlakken op: het groene gezicht met de blauwe haren en brillenglazen, het paarsgroene jasje en de achtergrond met delen van een tapijt en een schilderij. Johan van Zweden leerde het schilderen op Academie Minerva in Groningen samen met mede-Ploegleden Wobbe Alkema en Jan van der Zee. Bijzonder genoeg is niet alleen de voorkant van dit schilderij interessant, ook de achterkant is de moeite waard.

  • Jan Altink (1885 – 1971), Johan van Zweden, Was/olieverf op canvas

De achterzijde
De afgebeelde persoon is aan het schilderen, met de pijp losjes in de mond. Hij kijkt aandachtig in de richting van de maker van dit portret, hetgeen suggereert dat ook hier sprake is van een duelportret.
De invloed van Kirchner en Jan Wiegers is in de stijl en het kleurgebruik duidelijk waarneembaar. Dit is goed te zien in de groene contourlijnen van de schilderende rechterhand, een detail dat direct ontleend lijkt aan Kirchner.

Interessant is ook de achterzijde van dit portret. Op de achterkant van dit schilderij staat een man met paard en wagen afgebeeld. Ploegschilders gebruikten vaak ook de achterzijde van een doek, soms uit gebrek aan nieuw schildersmateriaal. De voorstelling van een voerman met paard past binnen de expressionistische experimenten in het begin van de jaren twintig in Groningen. De figuur is net als bij de portretten frontaal weergegeven, met een directheid en rauwheid die doet denken aan het schilderij Twee mannen in de sneeuw  van Wiegers uit 1924, die ook deel uitmaakt van deze tentoonstelling.

Jan Altink (1885-1971) werd in 1900 ingeschreven als leerling aan Academie Minerva in Groningen en behaalde in 1911 zijn akte M.O-Teekenen. Om de kost te verdienen werkte hij aanvankelijk als huisschilder en had hij een eigen reclamebureau. Vanaf 1912 koos hij voor de zekerheid van het onderwijs  in diverse plaatsen. Hij begon als leraar in Middelstum, werkte later  in Leek en vanaf 1924  als docent aan Academie Minerva. Hij koos bewust voor het  avondonderwijs, zodat hij overdag tijd vrij had om te werken als kunstenaar. Tot zijn pensionering in 1951 bleef hij in het onderwijs werkzaam.

Johan van Zweden (1896-1975) uit Winschoten, kreeg in 1921 een aanstelling als onderwijzer in Groningen en begon toen lessen te volgen aan Academie Minerva. In het verenigingsjaar 1923-24 was hij aspirant lid van  De Ploeg; in 1924 werd hij aangenomen als werkend lid. In augustus van dat jaar betrok hij een kamer bij Jan Altink. Beiden kenden elkaar dus heel goed. Ook andere Ploegleden maakten sympathieke portretten van Sjanghai Bobby, zoals hij genoemd werd vanwege zijn Aziatische trekken (zijn moeder was Chinees-Indisch). Later, in 1935, zou hij samen met Wiegers Ernst Ludwich Kirchner gaan bezoeken in Davos en enkele weken bij deze gaan schilderen.

  • De achterkant van Johan van Zweden, door Jan Altink
  • Jan Wiegers (1893- 1959), Twee mannen in de sneeuw, komend uit een café aan het Boterdiep, 1924, Was/olieverf op doek, Verworven met steun van de Stichting Beringer Hazewinkel