Tentoonstelling

Werkman Online!

03 maart 2007 t/m 28 mei 2007

Vanaf 3 maart 2007 t/m 28 mei 2007 is in het Ploegpaviljoen van het Groninger Museum de tentoonstelling Werkman – On line! te zien. De expositie wordt georganiseerd in het kader van de afronding van de publieksversie van de database die door de medewerkers van het Werkmanproject is gerealiseerd en markeert het einde van het langdurig bruikleen van de Werkman-collectie van het Stedelijk Museum aan het Groninger Museum. Na de tentoonstelling zullen de schilderijen, druksels, tekeningen en grafiek geretourneerd worden aan het Stedelijk Museum. In deze tentoonstelling worden zeven groepen druksels uitgelicht. Het museum exposeert de vroege constructivistische werken uit de jaren twintig en druksels uit de jaren dertig waarin voor het eerst de sjabloontechniek wordt toegepast. Tevens worden de uit lijnen, rondjes, streepjes en boogjes opgebouwde koppen uit de Koppenserie uit 1941 getoond. De bladen van de serie Amsterdam – Castricum zijn geïnspireerd op een bezoek aan de kluis van het Stedelijk Museum in de duinen bij Castricum. Deze werken en de verhalende figuratieve druksels uit de jaren 1941-1942, de muzikale impressies en de composities met menselijke figuren beide uit 1944 geven een prachtig beeld van de druksels van Werkman.

De tentoonstelling laat zien hoe Werkman zich vrijelijk bewoog tussen figuratie en abstractie, hoe zijn beelden op basis van verhalen, herinneringen, associaties en innerlijke ervaringen tot stand kwamen en hoe hij gebruik maakte van verschillende technieken. De druksels onderscheiden zich in techniek van de gebruikelijke prentkunst, omdat er altijd sprake is van unicadrukken. Werkman voerde zelf de term druksels in ter onderscheiding van het drukwerk dat hij daarnaast in oplage vervaardigde.

Tevens is een kleine selectie gemaakt uit de grafiek, het drukwerk dat Werkman voor De Ploeg verzorgde. De tentoonstelling toont een aantal nummers van The Next Call, een literair typografische uitgave die Werkman in contact bracht met internationale avant-gardisten, zoals Michel Seuphor, Hans Arp, Antoine Pevsner en Wassily Kandinsky.

Sinds september 2002 biedt het Groninger Museum onderdak aan het onderzoeksproject naar de Groningse drukker en kunstenaar H.N. Werkman (1882-1945). Het project, geleid door dr. Dieuwertje Dekkers, werd in opdracht gegeven door de Stichting H.N. Werkman en kon worden uitgevoerd dankzij een samenwerkingsverband tussen het Groninger Museum, het Stedelijk Museum in Amsterdam en de Rijksuniversiteit Groningen. Voor de duur van het project kreeg het Groninger Museum niet alleen de omvangrijke Werkman-collectie van het Stedelijk in bruikleen, maar ook het Werkman Archief dat zich in het Stedelijk bevindt. Het resultaat van vier jaar onderzoek, waarvoor deze collectie en het materiaal uit het Werkman Archief als uitgangspunt hebben gediend, is opgenomen in een database. Het volledige oeuvre van Werkman is daarin in kaart gebracht: de druksels en de schilderijen, de grafiek en het gebruiksdrukwerk (inclusief de uitgaves van De Blauwe Schuit), en de vele tekeningen en schetsen.

De database is daarmee een waardige opvolger van de oeuvrecatalogus van Jan Martinet uit 1963, de beroemde Hot Printing-catalogus. Daarin ontbraken nog de tientallen tekeningen en ca. duizend schetsen, die een wezenlijk en omvangrijk onderdeel van Werkmans oeuvre vormen.

Bovendien biedt de database uitgebreide zoekmogelijkheden: er kan bijvoorbeeld gezocht worden op techniek, op datering, op titel of op collectie. De 2700 database-pagina’s bevatten een schat aan gegevens over herkomst, tentoonstellingen en relevante kunsthistorische literatuur. Ieder werk is geïllustreerd, en vaak voorzien van een steunillustratie om het verband met een ander werk (bijvoorbeeld een schets) in één oogopslag duidelijk te maken. Daarnaast heeft iedere database-pagina een commentaartekst waarin per werk onder meer de ontstaansgeschiedenis, de voorstelling en de techniek worden beschreven. Daarbij werd ook geput uit de omvangrijke correspondentie die Werkman vooral tijdens de oorlog voerde met onder anderen August Henkels, redacteur van De Blauwe Schuit, de kunstenaar Paul Guermonprez en Willem Sandberg, conservator en later directeur van het Stedelijk Museum.

Het onderzoek dat binnen dit kader is verricht heeft nieuwe inzichten opgeleverd in Werkmans werkwijze en de chronologie van het oeuvre. Doordat het materiaal beschikbaar is in de vorm van een database, liggen er veel ongekende mogelijkheden voor verder onderzoek in het verschiet. Van geen enkele Nederlandse kunstenaar bestaat er op dit moment een vergelijkbaar onderzoeksinstrument.